Witamina C (kwas askorbinowy)

Witamina C (kwas askorbinowy)

Jest to substancja rozpuszczalna w wodzie, silny przeciwutleniacz. Większość zwierząt wytwarza witaminę C we własnym organizmie ale człowiek, małpy jak i świnka morska muszą się opierać na źródłach tej witaminy zawartych w zróżnicowanej diecie. Pełni poważną rolę w produkcji kolagenu, substancji warunkującej wzrost i procesy naprawcze tkanek organizmu, dziąseł, naczyń krwionośnych, kości i zębów. Wspomaga wchłanianie żelaza do organizmu. W warunkach stresu czy notorycznego zmęczenia jej poziom w ustroju gwałtownie spada. Palacze i osoby starsze mają zwykle niedobór tej witaminy. Jest czynnikiem stabilizującym układ odpornościowy i immunologiczny, hamuje powstawanie w żołądku rakotwórczych nitrozoamin, Ma właściwości bakteriostatyczne i bakteriobójcze w stosunku do niektórych drobnoustrojów chorobotwórczych, bierze udział w biosyntezie hormonów kory nadnerczy, podnosi odporność organizmu. Umożliwia prawidłowy przebieg licznych procesów metabolicznych – pełniąc rolę specyficznego przenośnika elektronów w komórkach, zapewnia w ten sposób aktywność wielu enzymów. Wpływa na jakość kości i zębów, ponieważ wspomaga wchłanianie wapnia oraz jest niezbędna do prawidłowego rozwoju odontoblastów (warstwy komórek, która warunkuje odpowiednie uformowanie zębiny). Uczestniczy w procesach krwiotwórczych oraz pobudza syntezę prostaglandyn (tzw. hormonów tkankowych), regulujących wiele funkcji organizmu. W jej obecności przebiega także enzymatyczna detoksykacja różnych ksenobiotyków, zwłaszcza czynników rakotwórczych i pestycydów. Optymalna podaż tego składnika zapewnia prawidłową aktywność układu immunologicznego, zarówno jego komponenty humoralnej, jak i komórkowej. Niektórzy autorzy przypisują witaminie C korzystne działanie w przypadku alergii, polegające na uszczelnianiu naczyń i zmniejszaniu odczynów alergicznych. (18)

Na szczególną uwagę zasługuje udział witaminy C w prawidłowym funkcjonowaniu tkanki łącznej. Poprzez dostarczanie elektronów enzymom uczestniczącym w hydroksylacji proliny i lizyny, powoduje przekształcenie prokolagenu we właściwy kolagen. W procesie tworzenia struktury włókien kolagenowych podstawową rolę odgrywa obecność grup hydroksylowych proliny i lizyny, co umożliwia prawidłowe zwinięcie i połączenie łańcuchów. Hydroksyprolina nie jest wbudowana w łańcuch peptydowy, lecz powstaje w wyniku utleniania proliny bezpośrednio w pierwotnej strukturze makropeptydu. Równolegle z hydroksykacją proliny następuje też utlenienie i glikolizacja lizyny. Hydroksylowane cząsteczki prokolagenu, zwinięte w trójłańcuchowe helisy, zostają wydzielone do przestrzeni międzykomórkowej, gdzie w wyniku przemian enzymatycznych przekształcają się w dojrzałe włókna kolagenowe. Każde zakłócenie hydroksylacji prowadzi więc do tworzenia kolagenu o niewłaściwej strukturze, czyli o nieprawidłowych właściwościach biologiczno-mechanicznych. Efektem tego jest zanik jędrności i elastyczności skóry, czyli obecność zmarszczek oraz kruchość naczyń włosowatych. (2)

Dzięki właściwościom redukującym, witamina C przeciwdziała nadmiernemu utlenieniu, witamina C przeciwdziała nadmiernemu utlenieniu fenyloalaniny i tyrozyny do melaniny. W przypadku jej niedoboru dochodzi do zwiększonego wydalania metabolitów wspomnianych aminokwasów, co objawia się w postaci występowania tzw. „kwiatów starości”, czyli ciemnych plamek na skórze. Udział witaminy C w przemianie tyrozyny ma też istotny wpływ na reakcje zachodzące w ośrodkowym układzie nerwowym i układzie endokrynnym.

Funkcje, zalety witaminy C:

•    Pobudza gojenie dziąseł, zębów, naczyń włosowatych
•    Ułatwia gojenie oparzeń
•    Ułatwia wchłanianie żelaza
•    Zapobiega wystąpieniu i leczy szkorbut
•    Wspomaga leczenie anemii, zwłaszcza spowodowanej niedoborem żelaza
•    Wspomaga leczenie zakażeń układu moczowego
•    Pobudza produkcję kolagenu przez tkankę łączną
•    Przyczynia się do produkcji hemoglobiny i powstawania krwinek czerwonych w szpiku
•    Blokuje syntezę nitro amin w żołądku
•    Przyśpiesza rekonwalescencje po zabiegach chirurgicznych
•    Pomaga obniżyć poziom cholesterolu we krwi
•    Działa bakteriostatycznie i bakteriobójczo
•    Zwiększa odporność wobec wielu rodzajów nowotworów
•    Działa jako naturalny środek przeczyszczający
•    Obniża częstość występowania zakrzepicy żylnej
•    Pomaga w leczeniu i zapobieganiu przeziębieniom
•    Wzmacnia białka wiążące co przedłuża przeżycie komórek (opóźnia starzenie)
•    Osłabia efekt wielu substancji alergizujących
•    Uodpornia na stres i zmęczenie
•    Potrzebna w procesach przemian fenyloalaniny, tyrozyny, kwasu foliowego i żelaza
•    Ułatwia spalanie węglowodanów, syntezę tłuszczów i białek
•    Wzmacnia budowę naczyń krwionośnych

Funkcje, zalety niepotwierdzone:

•    Łagodzi przebieg zakażeń ocznych
•    Łagodzi przebieg zakażeń narządów płciowych wywołanych wirusem opryszczki

Najlepsze źródła naturalne witaminy C:

•    Owoce cytrusowe, owoce jagodowe, mango, owoce dzikiej róży, papaja,
•    Brokuły, brukselka, kapusta włoska, ziemniaki, szpinak, rzeżucha, kalafior, kantalupa, papryka, pomidory
•    Pieprz zielony

Co wpływa na polepszenie wchłaniania witaminy C:

•    witamina A, witamina B2, witamina B6, witamina E, bioflawonoidy, wapń, magnez, cynk

Co wpływa na pogorszenie wchłaniania witaminy C:

•    długie przechowywanie, światło, nikotyna, wysoka temperatura, środowisko zasadowe, powietrze, żeń-szeń, tlenek węgla (czad), aspiryna, siarczan żelaza, barbiturany, adrenalina, estrogen, sulfonamidy, diuretyki, antykoagulanty, środki przeciwdepresyjne, siarczan sodu, kortyzon, stres

Zapotrzebowanie na witaminę C:

Grupy ludności     Witamina C
Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]    Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat     15    400
Dzieci 4-8 lat     25    650
Chłopcy 9-13 lat     45    1200
Młodzież męska 14-18 lat     75    1800
Mężczyźni 19-30 lat     90    2000
Mężczyźni 31-50 lat     90    2000
Mężczyźni 50-70 lat     90    2000
Mężczyźni powyżej 70 lat     90    2000
Dziewczęta 9-13 lat    45    1200
Młodzież żeńska 14-18 lat     65    1800
Kobiety 19-30 lat    90    2000
Kobiety 31-50 lat     90    2000
Kobiety 50-70 lat     90    2000
Kobiety powyżej 70 lat     90    2000
Kobiety ciężarne do 18 lat     80    1800
Kobiety ciężarne 19-30 lat     85    2000
Kobiety ciężarne 31-50 lat    85    2000
Kobiety karmiące do 18 lat    115    1800
Kobiety karmiące 19-30 lat     120    2000
Kobiety karmiące 31-50 lat    120    2000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Objawy niedoboru witaminy C:

•    szkorbut
•    obrzęk dziąseł
•    utrata zębów
•    zmęczenie, depresja
•    trudność w oddychaniu
•    zaburzenia  trawienia
•    skłonność do tworzenia się siniaków
•    obrzęki bóle stawów
•    krwawienie z nosa
•    anemia
•    częste infekcje
•    upośledzone gojenie rany
•    kruchość naczyń krwionośnych

Objawy przedawkowania:

•    rumień na twarzy
•    bóle głowy
•    wzmożone oddawanie moczu
•    skurcze w dole brzucha
•    biegunka
•    nudności i wymioty przy podawaniu doustnym
•    zawroty głowy

Nie stosuj, jeśli…

•    masz uczulenie na witaminę C

Poradź się lekarza, jeśli…

•    chorujesz na dnę
•    masz kamice nerkową
•    chorujesz na anemię sierpowatą

Wiek powyżej 55 lat:

•    jeśli stosujesz dawkę 100mg musisz wypić co najmniej 2 litry płynów
•    jest zwiększone zapotrzebowanie
•    jest bardziej prawdopodobne wystąpienie objawów ubocznych

Witamina C a ciąża:

•    nie stosuj dużych dawek
•    jest konieczna suplementacja ponieważ jest potrzebna do prawidłowego wykształcenia tkanki łącznej, kotnej, zębowej płodu
•    jeśli matka stosuje zbyt duże dawki u noworodka obserwuje się niedobór

Witamina C a karmienie piersią:

•    nie stosuj dużych dawek
•    organizm kobiety jest osłabiony dlatego zaleca się suplementację
•    wzrasta zapotrzebowanie na witaminę C z powodu szybkiego rozwoju dziecka

Co jeszcze…?!

•    Duże dawki mogą powodować tworzenie się kamieni nerkowych
•    Zmniejsz ekspozycję pokarmów na światło
•    Najlepiej pokarmy jedz w formie surowej lub minimalnie podgotowanej w celu zatrzymania jak największej ilości witaminy C

Interakcje z innymi składnikami czy lekami:

•    Aspiryna -> obniża działanie witaminy C
•    Barbiturany, chinidyna, leki antycholinergiczne, leki przeciwzakrzepowe -> zmniejszają skuteczność działania
•    Olej mineralny, salicylany, sulfonamidy, tetracykliny -> zmniejszają skuteczność działania
•    Wapń -> zwiększa wchłanianie
•    Żelazo -> zwiększa efekt wchłaniania żelaza

Gdzie ją znajdę…?! 100% naturalne suplementy diety

•  Lion kids C – 45 mg – witamina C dla dzieci w kształcie zwierzątek do ssania

•   C-1000 – 1000 mg – mega dawka witaminy C

•  Liquid C + Bioflavonoids – witamina C w płynie jeśli nie lubisz łykać tabletek

•   C Plus bioflavonoids – 75 mg – witamina C z niezbędnymi bioflawonoidami

•   C-300 with rose hips – 300 mg – witamina C z ekstraktu owocu róży
•   C-500 – 500 mg
•    Stress Management – 60 mg – kompleks witamin z grupy B, łagodzi objawy stresu
•    Vital 0 -60 mg – preparat witamin i minerałów dla grupy krwi „0”
•    Vital A – 60 mg – preparat witamin i minerałów dla grupy krwi „A”
•    Vital B – 60 mg – preparat witamin i minerałów dla grupy krwi „B”
•    Vital AB – 60 mg – preparat witamin i minerałów dla grupy krwi „AB”
•    Full Spectrum – 60 mg – całe spectrum witamin dla dorosłych
•   Infant Formula – 60 mg- multiwitamina w płynie dla dzieci z wygodnym zakraplaczem
•    Lion Kids D – 35 mg – multiwitamina dla dzieci w kształcie zwierzątek do ssania
•    Senior formula – 60 mg – zdrowie dla każdego seniora
•    Energy Memory – 60 mg – zestaw niezbędnych składników dla osób pracujących fizycznie i uczących się
•    Protect 4 Life – 60 mg – antyoksdanty
•    Mega Protect 4 Life – 100 mg – mega dawka składników przeciwutleniających
•    Smokerade – 60 mg – dla czynnych i biernych palaczy
•   Iron Plus – 30 mg – naturalne żelazo wspomagane witaminą C i bioflawonoidami
•    Menopausal Formula – 100 mg – kompleks składników wspomagających walkę z objawami klimakterium
•   New Life – 60 mg – witaminy i minerały dla kobiet planujących i będących w ciąży, wspomaga w okresie karmienia piersią
•   Natural HGH Support –  40 mg – wspomaga wydzielanie”hormonu wzrostu”, odporność, sprawność
•   Culevit – 35,2 mg – witaminy, minerały, antyoksydanty na odporność, regenerację i metabolizm
•    Cholestone – 60 mg – wspomaga obniżanie poziomu złego cholesterolu